Dzieje Fitznerów w Siemianowicach zaczęły się od kowalskiego rzemiosła i pracy przy Hucie Laura. Zanim nazwisko rodziny pojawiło się na fabrykach i reprezentacyjnej willi, Johann Wilhelm Fitzner był mistrzem kowalskim. Jego warsztat stał się początkiem przedsiębiorstw rozwijanych później przez kolejne pokolenie.
To pierwsza z dwunastu części poświęconych rodzinie, która pozostawiła w naszym mieście ślady przemysłowe, architektoniczne i społeczne. Zaczynamy od najstarszego Fitznera i środowiska, z którym związał swoją pracę. Wielkie fabryki były jeszcze przed nim.
Dzieje Fitznerów: z Brunszwiku przez Gliwice
Według lokalnego opracowania „Część miasta to jego dzieło” Johann Wilhelm Fitzner przybył z Brunszwiku do Gliwic na początku lat 30. XIX wieku. W Gliwicach w 1833 roku urodził się jego syn, także Wilhelm. Później rodzina przeniosła się do Laurahütte, ośrodka przemysłowego związanego z Hutą Laura należącą do Donnersmarcków.
Laurahütte to późniejsza część Siemianowic Śląskich. Opowiadając o jej mieszkańcach, wracamy więc do historii terenów dzisiejszego miasta, choć ówczesne Siemianowice i Laurahütte nie były tym samym miejscem pod względem administracyjnym.
Fitznerowie należeli do przybyszów, którzy związali przyszłość z rozwijającym się tu przemysłem. Małgorzata Derus w „Siemianowickim Roczniku Muzealnym” nr 4 wymienia obok nich także rodziny Zollnerów i Gerstenbergerów, przybyłe z Brunszwiku w poszukiwaniu pracy. To szersze tło rodzinnej opowieści: za rozwojem przemysłowej miejscowości stała również przeprowadzka ludzi, którzy przywozili ze sobą umiejętności i doświadczenie.
Starszy Fitzner znalazł zatrudnienie w kuźni przy Hucie Laura. Na początku tej historii był więc fachowiec pracujący dla zakładu, z którym później związały się również interesy jego rodziny.
Od pracy przy hucie do własnego warsztatu
Początki nie są jednak we wszystkich opracowaniach opisane tak samo. Lokalny artykuł podaje założenie kuźni w 1836 roku i przekształcenie jej w fabrykę kotłów w 1855 roku. Natomiast rocznik muzealny datuje założenie własnej kuźni na 1855 rok, po wcześniejszym zatrudnieniu Fitznera przy hucie. Z tym samym rokiem „Neue Deutsche Biographie” wiąże warsztat kotlarski jego ojca. Bez dodatkowych dokumentów nie da się rozstrzygnąć, czy zapisy dotyczą różnych etapów działalności. Dlatego roku 1836 nie należy traktować jako bezspornie ustalonej daty powstania samodzielnego przedsiębiorstwa.
Zgodna pozostaje zasadnicza kolejność: praca kowalska przy hucie, własny warsztat, a później rozwój fabryk. Dzieje Fitznerów pokazują zmianę skali działalności, od rzemiosła związanego z potrzebami huty do przedsiębiorstw o znacznie szerszym zasięgu.
Muzealne opracowanie łączy rozwój majątku starszego Fitznera z późniejszym założeniem dwóch fabryk. Ich powstanie i podział działalności między synów będą tematem następnej części. W tym odcinku ważny jest sam punkt wyjścia: późniejsze zakłady miały zaplecze w pracy i przedsiębiorczości ojca.
Dzieje Fitznerów: ojciec i syn o tym samym imieniu
Podobne imiona łatwo prowadzą do pomyłek. Johann Wilhelm Fitzner był ojcem, mistrzem kowalskim. Wilhelm Fitzner junior, urodzony 8 lutego 1833 roku w Gliwicach, należał już do następnego pokolenia.
Młodszy Wilhelm przygotowywał się do pracy w przemyśle również poza rodzinną miejscowością. Według biogramu Alfonsa Perlicka w „Neue Deutsche Biographie” odbył trzyletnią praktykę w zakładach Borsiga w Berlinie i Ruffera we Wrocławiu. W dziejach Fitznerów obok rodzinnego warsztatu pojawia się więc także doświadczenie zdobywane w innych ośrodkach przemysłowych.
Dzieje Fitznerów pokazują tu przejście między pokoleniami. Ojciec stworzył podstawy działalności, a synowie rozwijali przedsiębiorstwa, których historia nie mieści się już w opowieści o jednej kuźni. Nie należy jednak przypisywać juniorowi wszystkich działań opisanych pod wspólnym nazwiskiem rodziny.
W kolejnej części „Dziejów Fitznerów”: jedna rodzina, dwie fabryki. Jak powstały Fabryka Nitów i Fabryka Kotłów Parowych oraz skąd wzięły się dwa przemysłowe kierunki działalności braci?
Czy w waszych rodzinach zachowały się wspomnienia pracowników zakładów Fitznerów, świadectwa pracy, fotografie albo dokumenty z nazwą którejś z fabryk? Szczególnie cenne mogą być materiały z nazwiskami i datami, pozwalające dopisać do historii przedsiębiorstw losy konkretnych mieszkańców.
Źródła
- Małgorzata Derus, „Prace Josepha Langera dla rodziny Fitznerów w Siemianowicach Śląskich”, „Siemianowicki Rocznik Muzealny” nr 4, rocznik 2005, s. 74–81.
- Alfons Perlick, „Fitzner, Wilhelm”, „Neue Deutsche Biographie”, tom 5, 1961.
- Śląskie Siemianowice: „Część miasta to jego dzieło”, 12 lutego 2019.
Pomóż tworzyć Kroniki Siemianowic
Historia miasta nie znajduje się tylko w archiwach. Często leży również w rodzinnych albumach, starych dokumentach i we wspomnieniach mieszkańców.
Jeśli masz stare fotografie Siemianowic Śląskich, pocztówki, dokumenty albo informacje, które mogą uzupełnić tę historię, podziel się nimi z nami. Szczególnie cenne są materiały, których nie ma jeszcze w zbiorach publicznych.
Masz dodatkowe informacje lub pamiętasz to miejsce?
Dołącz do dyskusji w dziale Kroniki Siemianowic
Każdy materiał przed publikacją staramy się możliwie dokładnie opisać i zweryfikować. Jeśli zauważysz błąd lub posiadasz informacje, które pozwolą uzupełnić Kronikę, daj nam znać.
Kroniki Siemianowic – wspólnie zachowujemy pamięć o mieście.


