Nadpłata za śmieci w Siemianowicach? Nowy wyrok NSA może mieć bardzo konkretne znaczenie

Nadpłata za śmieci w Siemianowicach przestała być wyłącznie teoretycznym pytaniem. Przepis, na podstawie którego od marca 2020 roku pobierano od mieszkańców opłatę w wysokości 25,95 zł miesięcznie od osoby, został prawomocnie uznany za nieważny. Teraz siedmioosobowy skład Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdził w innej, ale bardzo podobnej sprawie, że po wyeliminowaniu nieważnej stawki możliwa jest korekta wcześniejszych deklaracji i dochodzenie nadpłaty.

To jednak nie oznacza jeszcze, że każdy mieszkaniec Siemianowic automatycznie otrzyma zwrot pieniędzy.

Trzeba ustalić między innymi, jaka stawka była prawnie należna po usunięciu nieważnej regulacji, których okresów nie objęło jeszcze przedawnienie oraz kto w konkretnym przypadku jest uprawniony do złożenia korekty i wniosku o stwierdzenie nadpłaty.

W przypadku bloków zarządzanych przez spółdzielnie i wspólnoty może to oznaczać, że kluczowa decyzja będzie należała właśnie do nich.

Co stało się z opłatą za śmieci w Siemianowicach?

30 stycznia 2020 roku Rada Miasta Siemianowic Śląskich przyjęła uchwałę nr 172/2020 dotyczącą stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W § 1 ust. 1 ustalono stawkę:

25,95 zł miesięcznie od każdego mieszkańca.

Nowa wysokość opłaty obowiązywała od 1 marca 2020 roku. Wcześniej mieszkańcy płacili 18,50 zł od osoby. Oficjalna analiza gospodarki odpadami miasta potwierdza zarówno wcześniejszą stawkę 18,50 zł, jak i podwyżkę do 25,95 zł od 1 marca 2020 roku.

Stawka 25,95 zł obowiązywała do końca listopada 2022 roku.

Od 1 grudnia 2022 roku weszła w życie nowa uchwała nr 552/2022, ustalająca stawkę 36,95 zł od mieszkańca i uchylająca uchwałę nr 172/2020.

Problem polega na tym, że przepisy uchwały z 2020 roku ustalające wcześniejszą stawkę zostały później zakwestionowane przed sądem.

Sąd stwierdził nieważność stawki 25,95 zł

Sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skierował Prokurator Okręgowy w Katowicach.

19 sierpnia 2024 roku WSA stwierdził nieważność:

§ 1 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 uchwały nr 172/2020.

To właśnie § 1 ust. 1 określał podstawową stawkę opłaty na poziomie 25,95 zł od mieszkańca.

Sąd nie zakwestionował stawki dlatego, że była ona po prostu „za wysoka”.

Problem dotyczył sposobu jej ustalenia.

WSA uznał między innymi, że przedstawiona dokumentacja i wyliczenia nie pozwalały na odpowiednie uzasadnienie przyjętej wysokości opłaty, a w kalkulacji posłużono się również kryteriami, których ustawa nie przewidywała.

Sąd zwrócił uwagę między innymi na brak wystarczającego powiązania kalkulacji z rzeczywistymi kosztami systemu, liczbą mieszkańców i ustawowymi zasadami obliczania stawki.

Miasto nie zgodziło się z wyrokiem.

NSA oddalił skargę Siemianowic

Sprawa trafiła następnie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

23 lipca 2025 roku NSA oddalił skargę kasacyjną miasta.

Tym samym utrzymane zostało rozstrzygnięcie WSA stwierdzające nieważność trzech pierwszych ustępów § 1 uchwały nr 172/2020.

NSA potwierdził między innymi ocenę, że Rada Miasta nie wykazała w sposób wystarczający, dlaczego stawki zostały ustalone właśnie na takim poziomie.

Sąd wskazywał również na wykorzystanie w kalkulacji kryteriów wychodzących poza ustawowe podstawy ustalania wysokości opłaty.

Od tego momentu było więc już prawomocnie wiadomo, że przepis ustalający stawkę 25,95 zł został wyeliminowany z porządku prawnego.

Pozostawało jednak inne, znacznie bardziej praktyczne pytanie:

co z pieniędzmi, które wcześniej zapłacono na podstawie tej stawki?

Nowy wyrok NSA o nadpłatach za śmieci

12 października 2026 roku siedmioosobowy skład Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznał sprawę III FSK 1366/25.

Dotyczyła ona spółdzielni mieszkaniowej z Lubina.

Tam również doszło wcześniej do prawomocnego stwierdzenia nieważności lokalnej uchwały określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Spółdzielnia wystąpiła następnie o stwierdzenie nadpłaty za okres od lipca 2020 do czerwca 2022 roku i dołączyła korekty wcześniejszych deklaracji.

Organy administracyjne odmówiły.

Sprawa ostatecznie dotarła do NSA.

Siedmiu sędziów oddaliło skargi kasacyjne organów i zaakceptowało możliwość skorygowania deklaracji za okres objęty nieważną uchwałą.

To rozstrzygnięcie ma dla Siemianowic bardzo istotne znaczenie.

Nadpłata za śmieci w Siemianowicach – co właściwie wynika z wyroku?

NSA wyjaśnił przede wszystkim, że przepisy ograniczające możliwość wstecznego obniżania opłaty nie mogą blokować korekty, której jedynym celem jest uwzględnienie skutków prawomocnego stwierdzenia nieważności lokalnej stawki.

Innymi słowy:

jeżeli deklaracja została wcześniej sporządzona zgodnie z uchwałą, która później została prawomocnie uznana za nieważną, można ponownie ustalić prawidłową wysokość zobowiązania.

Następnie trzeba porównać:

ile rzeczywiście zapłacono

z tym,

ile według prawidłowo obowiązującego prawa powinno zostać zapłacone.

Różnica może stanowić nadpłatę.

To zasadniczy punkt także dla Siemianowic.

To nie oznacza zwrotu całej opłaty

NSA bardzo wyraźnie przeciął jeszcze jedno możliwe nieporozumienie.

Stwierdzenie nieważności stawki nie oznacza, że mieszkańcy przez kilka lat powinni byli korzystać z systemu odbioru odpadów całkowicie za darmo.

Jeżeli po wyeliminowaniu nieważnej regulacji zastosowanie znajduje inna, zgodna z prawem stawka, nadpłatą jest tylko różnica.

NSA podkreślił, że gmina nie może zatrzymać części świadczenia odpowiadającej stawce, dla której zabrakło legalnej podstawy prawnej, ale należy najpierw ustalić wysokość należności rzeczywiście wynikającą z prawa.

I właśnie tutaj dochodzimy do największej niewiadomej dotyczącej Siemianowic.

Czy prawidłową stawką było 18,50 zł?

Przed podwyżką mieszkańcy Siemianowic płacili 18,50 zł miesięcznie od osoby.

Od 1 marca 2020 roku stawka wzrosła do 25,95 zł.

Najprostsze wyliczenie wyglądałoby więc tak:

25,95 zł minus 18,50 zł.

Ale na tym etapie nie powinniśmy przyjmować, że różnica 7,45 zł miesięcznie automatycznie stanowi nadpłatę każdego mieszkańca.

Najpierw trzeba prawnie ustalić, jaka stawka obowiązywała po uwzględnieniu skutku nieważności § 1 uchwały nr 172/2020.

Właśnie taki sposób postępowania wskazał siedmioosobowy skład NSA: po pominięciu nieważnego aktu trzeba odtworzyć zobowiązanie wynikające z prawidłowo obowiązujących norm.

Dopiero wtedy można policzyć nadpłatę.

Dlatego ForumSiemiona nie będzie dziś mnożyło 7,45 zł przez liczbę miesięcy i ogłaszało mieszkańcom konkretnych kwot do odzyskania.

Najpierw potrzebna jest odpowiedź prawna.

Jakiego okresu dotyczy problem?

Stawka 25,95 zł zaczęła obowiązywać 1 marca 2020 roku.

Nowa uchwała nr 552/2022 weszła w życie 1 grudnia 2022 roku i ustaliła stawkę 36,95 zł.

Potencjalnie analizowany okres dotyczący stawki z uchwały nr 172/2020 obejmuje więc:

od marca 2020 do listopada 2022 roku.

Nie oznacza to jednak, że cały ten okres można jeszcze dziś objąć skutecznym wnioskiem o nadpłatę.

Tu pojawia się problem przedawnienia.

Czas może mieć bardzo duże znaczenie

Do opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej. Wynika to wprost z art. 6q ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Ordynacja przewiduje natomiast co do zasady pięcioletni termin przedawnienia zobowiązania, liczony od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności.

Prawo do wystąpienia o stwierdzenie nadpłaty jest powiązane z tym terminem.

Dlatego, co do zasady i przy założeniu, że w konkretnej sprawie nie wystąpiły zdarzenia zawieszające albo przerywające bieg terminu:

• dla opłat należnych w 2020 roku termin mógł upłynąć 31 grudnia 2025 roku,
• dla opłat z 2021 roku może upłynąć 31 grudnia 2026 roku,
• dla opłat z 2022 roku może upłynąć 31 grudnia 2027 roku.

To oznacza, że sprawa nie jest wyłącznie ciekawostką prawną.

Dla części potencjalnych roszczeń może mieć znaczenie czas.

Jednocześnie każdą sytuację trzeba oceniać indywidualnie, ponieważ Ordynacja podatkowa przewiduje zdarzenia mogące wpływać na bieg przedawnienia.

Czy mieszkaniec może sam wystąpić do miasta?

W przypadku domu jednorodzinnego sytuacja może być stosunkowo prosta, ponieważ właściciel nieruchomości sam jest podmiotem obowiązanym do rozliczenia opłaty.

Inaczej wygląda to w wielu budynkach wielorodzinnych.

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach stanowi, że w przypadku nieruchomości zabudowanej budynkiem wielolokalowym obowiązki właściciela obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową.

To oznacza, że mieszkaniec bloku może co miesiąc widzieć opłatę za śmieci na swoim rozliczeniu, ale wobec miasta deklarację i opłatę składa inny podmiot.

Dlatego w części budynków to właśnie:

spółdzielnia albo wspólnota

może być podmiotem, który powinien rozważyć korektę deklaracji i wystąpienie o stwierdzenie nadpłaty.

Nie można więc stworzyć jednego prostego formularza dla wszystkich mieszkańców Siemianowic i powiedzieć:

„wyślijcie to do urzędu, a dostaniecie zwrot”.

Co powinny zrobić siemianowickie spółdzielnie?

To jeden z najważniejszych praktycznych wątków całej sprawy.

Siedmioosobowy skład NSA rozpatrywał właśnie sprawę wszczętą przez spółdzielnię mieszkaniową.

Dlatego warto teraz zapytać największe siemianowickie spółdzielnie:

• czy analizują wyrok III FSK 1366/25,
• czy analizują skutki prawomocnego unieważnienia stawki 25,95 zł w Siemianowicach,
• czy zamierzają składać korekty deklaracji,
• czy wystąpią o stwierdzenie nadpłaty,
• jakich okresów miałoby to dotyczyć,
• jaka stawka ich zdaniem powinna zostać przyjęta po wyeliminowaniu nieważnej regulacji,
• w jaki sposób ewentualnie odzyskane pieniądze zostałyby później rozliczone z mieszkańcami.

Ta ostatnia kwestia jest szczególnie ważna.

Nawet jeżeli nadpłatę wobec miasta odzyska spółdzielnia, nadal trzeba będzie ustalić sposób jej rozliczenia z osobami, które faktycznie finansowały opłatę.

Co powinien wyjaśnić Urząd Miasta?

Równie istotne jest stanowisko magistratu.

Wyrok siedmiu sędziów zapadł zaledwie dwa dni temu.

Na dziś nie mamy więc podstaw, żeby zakładać, jak Urząd Miasta Siemianowice Śląskie zastosuje go do lokalnej sytuacji.

Miastu należy zadać kilka bardzo konkretnych pytań:

1. Czy w ocenie Urzędu Miasta wyrok NSA III FSK 1366/25 ma zastosowanie do opłat pobieranych na podstawie § 1 uchwały nr 172/2020?
2. Jaka stawka – zdaniem miasta – była prawnie należna za okres od marca 2020 do listopada 2022 po uwzględnieniu prawomocnego stwierdzenia nieważności § 1 ust. 1 uchwały?
3. Czy urząd będzie uwzględniał korekty deklaracji za nieprzedawnione okresy?
4. Czy do urzędu wpłynęły już wnioski o stwierdzenie nadpłaty związane z uchwałą nr 172/2020?
5. Ile takich wniosków wpłynęło i jaka jest ich łączna wartość?
6. Czy miasto zamierza opublikować oficjalną informację dla właścicieli nieruchomości, wspólnot i spółdzielni?
7. Jak miasto interpretuje terminy przedawnienia w tej konkretnej sprawie?

To pozwoli oddzielić prawne możliwości wynikające z wyroku NSA od praktyki, którą przyjmie siemianowicki organ podatkowy.

Dlaczego nowy wyrok jest tak ważny?

Dotychczas jednym z podstawowych problemów było pytanie, czy po prawomocnym unieważnieniu stawki można w ogóle wrócić do dawnych deklaracji.

NSA w siedmioosobowym składzie odpowiedział na tę kwestię bardzo wyraźnie.

Zakaz retrospektywnej zmiany deklaracji nie może być interpretowany w taki sposób, aby nieważny akt prawa miejscowego nadal pozwalał gminie zachować pobraną na jego podstawie należność.

Jeżeli korekta służy wyłącznie uwzględnieniu skutków prawomocnego stwierdzenia nieważności stawki, może być dopuszczalna.

To nie rozstrzyga automatycznie każdej siemianowickiej sprawy.

Ale usuwa bardzo istotną barierę prawną.

Najczęściej zadawane pytania

Głos od Admina

Tutaj trzeba bardzo uważać na dwie skrajności.

Pierwsza brzmi:

„nic się nie stało, przecież śmieci były odbierane”.

Druga:

„miasto musi teraz oddać wszystkim po 7,45 zł za każdy miesiąc”.

Na dziś żadnego z tych uproszczeń nie da się obronić.

Wiemy już natomiast coś znacznie ważniejszego.

Siemianowicka stawka 25,95 zł została prawomocnie wyeliminowana z prawa.

A siedmiu sędziów NSA powiedziało teraz bardzo jasno, że nieważna stawka nie może być sztucznie utrzymywana przy życiu tylko dlatego, że mieszkańcy wcześniej zgodnie z nią składali deklaracje i płacili.

Jeżeli po ponownym obliczeniu okaże się, że zapłacono więcej niż wynikało z obowiązującego prawa, taka różnica może być nadpłatą.

I właśnie dlatego nadpłata za śmieci w Siemianowicach nie jest już pytaniem, które można zbyć stwierdzeniem „uchwała została unieważniona, ale sprawa jest zamknięta”.

Teraz trzeba ustalić konkret.

Jaka stawka była prawnie należna?

Jakich okresów można jeszcze dochodzić?

Kto powinien złożyć korektę?

I co zrobią spółdzielnie, wspólnoty oraz sam Urząd Miasta?

Nie będziemy obiecywać mieszkańcom pieniędzy, dopóki nie mamy podstaw do podania konkretnej kwoty.

Ale też nie będziemy udawać, że po wyroku siedmiu sędziów NSA nic się nie zmieniło.

Zmieniło się sporo.

Zwłaszcza że dla należności z 2021 roku koniec 2026 roku może mieć bardzo konkretne znaczenie.

Dlatego ten temat będziemy dalej sprawdzać zarówno w Urzędzie Miasta, jak i w siemianowickich spółdzielniach mieszkaniowych.

---

Źródła: Naczelny Sąd Administracyjny – III FSK 1366/25 i III FSK 1461/24; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – I SA/Gl 483/24; uchwały Rady Miasta Siemianowic Śląskich nr 172/2020 i 552/2022; ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach; Ordynacja podatkowa; materiały Urzędu Miasta Siemianowice Śląskie.

---

Autorzy: zespół redakcyjny ForumSiemiona.pl – łączymy doświadczenie dziennikarskie, merytoryczną rzetelność i optymalizację pod kątem wyszukiwarek. Masz własne wideo lub inne informacje? Napisz do nas: AdminForumSiemiona@proton.me

Chcesz wiedzieć więcej o sprawach ważnych dla NGO z Siemianowic Śląskich? Dołącz do naszej społeczności na Forum Siemiona! Dyskutuj, komentuj i bądź na bieżąco z najważniejszymi wydarzeniami w naszym mieście. 📢 Odwiedź Forum Siemiona i dołącz do Strefy NGO już teraz!