Małpkowe w Siemianowicach przyniosło miastu ponad 100 tys. zł dodatkowych środków, które muszą zostać wykorzystane na działania związane z przeciwdziałaniem negatywnym skutkom spożywania alkoholu. Podczas 35. sesji Rady Miasta okazało się jednak, że w momencie wprowadzania pieniędzy do budżetu urząd nie miał jeszcze ustalonego konkretnego planu ich wydatkowania.
Radny Grzegorz Mól zapytał między innymi o możliwość ogłoszenia konkursu dla organizacji społecznych.
Wiceprezydent Beata Gałecka potwierdziła, że konkretne zadania nie zostały jeszcze wskazane.
Samo wprowadzenie pieniędzy do budżetu bez gotowej listy przedsięwzięć nie oznacza nieprawidłowości.
Powstaje jednak kolejne, znacznie ważniejsze pytanie:
na jakie działania Siemianowice ostatecznie przeznaczą ponad 100 tys. zł i w jaki sposób miasto sprawdzi, czy pieniądze rzeczywiście przyniosły mieszkańcom konkretny efekt?
Małpkowe w Siemianowicach – co usłyszeliśmy podczas sesji?
Temat pojawił się 24 września 2026 roku podczas 35. sesji Rady Miasta Siemianowic Śląskich przy omawianiu zmian w tegorocznym budżecie.
Radny Grzegorz Mól zwrócił uwagę na ponad 100 tys. zł pochodzących z tzw. małpkowego, ujętych przy działalności pożytku publicznego.
Pytał, jakie konkretnie zadania mają zostać sfinansowane i czy planowane jest ogłoszenie konkursu, w którym o realizację działań mogłyby ubiegać się organizacje społeczne.
Wiceprezydent Beata Gałecka poinformowała, że na tym etapie konkretnego przeznaczenia pieniędzy jeszcze nie ustalono.
Z jej wypowiedzi wynikało, że miastu zależało na możliwie szybkim wprowadzeniu środków do budżetu.
Podczas tej części dyskusji nie wskazano jednak konkretnych projektów, podmiotów realizujących zadania ani terminu, w którym pieniądze miałyby zostać wykorzystane.
Oficjalna relacja Urzędu Miasta potwierdza, że podczas 35. sesji radni przyjęli zmiany budżetu miasta na 2026 rok.
Czym właściwie jest „małpkowe”?
„Małpkowe” to potoczna nazwa dodatkowej opłaty związanej z obrotem napojami alkoholowymi w niewielkich opakowaniach.
Chodzi o alkohol w opakowaniach jednostkowych o pojemności nieprzekraczającej 300 ml.
Opłata dotyczy przedsiębiorców posiadających odpowiednie zezwolenia na obrót hurtowy, którzy zaopatrują punkty sprzedaży detalicznej w takie produkty.
Nie jest więc tak, że właściciel sklepu przy każdej sprzedanej klientowi „małpce” przekazuje bezpośrednio określoną kwotę miastu.
Mechanizm działa wcześniej, na etapie zaopatrywania sprzedaży detalicznej.
Ustawa przewiduje, że 50 proc. wpływów z tej opłaty stanowi dochód gmin, na terenie których prowadzona jest sprzedaż, a pozostałe 50 proc. trafia do Narodowego Funduszu Zdrowia.
Na co można wydać pieniądze z małpkowego?
I tutaj znajduje się bardzo ważne ograniczenie.
To nie są pieniądze, które można po prostu wrzucić do wspólnej miejskiej kasy i przeznaczyć na dowolny cel.
Art. 9³ ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wskazuje, że gmina przeznacza swoją część wpływów na:
działania mające na celu realizację lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu.
To pojęcie jest szersze niż pojedyncza kampania z hasłem „alkohol szkodzi”.
Środki mogą finansować odpowiednio uzasadnione działania odpowiadające na lokalne problemy związane z alkoholem, w tym między innymi działania profilaktyczne, edukacyjne czy różne formy pomocy i wsparcia.
Kluczowy jest jednak związek wydatku z ustawowym celem.
Dlatego decyzja nie powinna zaczynać się od pytania:
„na co możemy szybko wydać 100 tys. zł?”
Znacznie lepsze pytanie brzmi:
„jaki konkretny problem związany ze skutkami spożywania alkoholu chcemy za te pieniądze ograniczyć?”
Ponad 100 tys. zł. Dużo czy mało?
W skali całego budżetu Siemianowic kwota nie jest ogromna.
W skali pojedynczych działań społecznych może jednak mieć już realne znaczenie.
Za budżetowym paragrafem mogą kryć się bardzo konkretne potrzeby:
młodzież wymagająca skutecznej profilaktyki,
osoby zagrożone uzależnieniem,
rodziny ponoszące konsekwencje nadużywania alkoholu,
osoby potrzebujące dostępu do poradnictwa i pomocy,
albo lokalne środowiska, w których problemy związane z alkoholem szczególnie mocno przekładają się na inne problemy społeczne.
Nie oznacza to, że właśnie na te działania miasto powinno przeznaczyć całą kwotę.
Najpierw należałoby odpowiedzieć na pytanie:
gdzie potrzeby w Siemianowicach są największe i jakie działania rzeczywiście mogą dać mierzalny rezultat?
Małpkowe w Siemianowicach może trafić także na działania organizacji społecznych
Podczas sesji radny Grzegorz Mól zapytał, czy miasto planuje ogłosić konkurs dla organizacji społecznych.
To jedna z możliwości realizacji zadań.
Lokalne organizacje mogą posiadać doświadczenie w pracy z młodzieżą, osobami uzależnionymi, rodzinami czy ludźmi znajdującymi się w kryzysie.
Nie oznacza to jednak, że przekazanie pieniędzy organizacjom pozarządowym jest jedynym właściwym rozwiązaniem.
Część działań mogą realizować również miejskie jednostki i instytucje.
Najważniejsze powinno być coś innego:
wybór wykonawcy powinien wynikać z rodzaju problemu, który chcemy rozwiązać, a nie odwrotnie.
Najpierw diagnoza potrzeby.
Później konkretny cel.
Następnie sposób realizacji i wybór podmiotu, który potrafi zrobić to najlepiej.
Samo wydanie pieniędzy nie jest jeszcze sukcesem
To podstawowa różnica pomiędzy wykonaniem budżetu a rzeczywistym efektem polityki publicznej.
Można wydać 100 proc. dostępnej kwoty i jednocześnie nie wiedzieć, czy cokolwiek dzięki temu się zmieniło.
Dlatego przy małpkowym w Siemianowicach warto oczekiwać czegoś więcej niż informacji:
„środki zostały wykorzystane”.
Dobrze zaprojektowane działanie powinno mieć określony:
- problem, na który odpowiada,
- cel,
- grupę odbiorców,
- sposób realizacji,
- koszt,
- oczekiwany rezultat,
- sposób sprawdzenia efektów.
Oczywiście nie każdy program społeczny można przeliczyć prostym wskaźnikiem.
Ale to nie oznacza, że rezultatów nie należy próbować mierzyć.
Czego nadal nie wiemy?
Po wrześniowej sesji pozostaje kilka bardzo konkretnych pytań.
Na jakie zadania zostaną przeznaczone pieniądze?
Podczas dyskusji nie wskazano jeszcze konkretnych przedsięwzięć.
Czy będzie konkurs dla organizacji społecznych?
Radny pytał o taką możliwość, ale nie przedstawiono decyzji o jego ogłoszeniu.
Kiedy rozpoczną się działania?
Podczas omawianej wymiany nie wskazano harmonogramu.
Jak miasto określi najważniejsze potrzeby?
Nie wiemy, czy decyzję poprzedzi analiza danych dotyczących problemów alkoholowych w Siemianowicach albo konsultacje z instytucjami i organizacjami działającymi w tym obszarze.
Jak zostanie oceniona skuteczność wydatków?
To szczególnie ważne, jeżeli miasto chce wiedzieć nie tylko, ile pieniędzy wydało, ale również co dzięki nim osiągnęło.
Czy urząd od września przygotował już plan?
To jest teraz najbardziej aktualne pytanie.
Sesja odbyła się 24 września 2026 roku.
Dzisiaj mamy już październik.
Samo stwierdzenie podczas sesji, że konkretnego przeznaczenia jeszcze nie ma, opisuje sytuację z tamtego dnia.
Nie można automatycznie zakładać, że trzy tygodnie później nadal niczego nie przygotowano.
Dlatego przed wyciąganiem dalszych wniosków warto zapytać urząd o aktualny stan sprawy.
O co warto zapytać Urząd Miasta?
ForumSiemiona powinno teraz skierować do magistratu kilka precyzyjnych pytań:
- Jaka jest dokładna kwota środków z opłaty od alkoholu w opakowaniach do 300 ml wprowadzona do budżetu podczas 35. sesji Rady Miasta?
- Czy od 24 września 2026 roku ustalono już konkretne zadania, na które zostaną przeznaczone te środki?
- Jeżeli tak, jakie są to działania i jakie kwoty zostaną przeznaczone na każde z nich?
- Na podstawie jakiej diagnozy lub danych wybrano właśnie te działania?
- Czy miasto planuje ogłoszenie otwartego konkursu ofert dla organizacji pozarządowych? Jeżeli tak, kiedy?
- Jakie wskaźniki lub inne kryteria zostaną wykorzystane do oceny efektów finansowanych działań?
- Czy cała kwota ma zostać wydatkowana jeszcze w 2026 roku?
Tak sformułowane pytania utrudniają odpowiedź ograniczającą się do ogólnego stwierdzenia, że „środki zostaną wykorzystane zgodnie z przepisami”.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest małpkowe?
„Małpkowe” to potoczna nazwa dodatkowej opłaty dotyczącej alkoholu w opakowaniach jednostkowych o pojemności do 300 ml, pobieranej w związku z zaopatrywaniem sprzedaży detalicznej przez przedsiębiorców posiadających odpowiednie zezwolenia hurtowe.
Ile z małpkowego trafia do gmin?
Ustawa przewiduje, że 50 proc. wpływów stanowi dochód gmin, na terenie których prowadzona jest sprzedaż alkoholu objętego opłatą. Pozostałe 50 proc. stanowi przychód Narodowego Funduszu Zdrowia.
Na co można wydać małpkowe w Siemianowicach?
Małpkowe w Siemianowicach musi zostać przeznaczone na działania służące realizacji lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania negatywnym skutkom spożywania alkoholu. Nie są to więc środki do dowolnego wykorzystania w miejskim budżecie.
Czy pieniądze mogą otrzymać organizacje pozarządowe?
Realizacja określonych działań przez organizacje społeczne jest możliwym wariantem, jeżeli zostanie zastosowana właściwa podstawa i procedura. Podczas 35. sesji pojawiło się pytanie o konkurs ofert, ale w omawianej dyskusji nie potwierdzono jeszcze jego ogłoszenia.
Czy brak gotowego planu w momencie wprowadzenia pieniędzy do budżetu jest nieprawidłowością?
Sam w sobie nie.
Wprowadzenie dochodów i przygotowanie szczegółowego sposobu ich późniejszego wykorzystania nie muszą następować dokładnie w tym samym momencie.
Istotne jest natomiast to, aby środki zostały ostatecznie wykorzystane zgodnie z ustawowym przeznaczeniem.
Głos od Admina
Dla mnie problemem nie jest to, że podczas wrześniowej sesji urząd nie miał jeszcze gotowej listy przedsięwzięć.
Znacznie gorszym rozwiązaniem byłoby wymyślanie czegokolwiek na szybko tylko dlatego, że pojawiły się pieniądze do wykorzystania.
Ale teraz powinien nastąpić drugi krok.
Diagnoza problemu i konkretny plan.
Bo przy takich pieniądzach łatwo wpaść w pułapkę myślenia:
„mamy 100 tys. zł, więc trzeba znaleźć coś, na co je wydamy”.
Powinno być odwrotnie.
Najpierw sprawdźmy, gdzie w Siemianowicach istnieje problem, na który te środki mogą rzeczywiście odpowiedzieć.
Później wybierzmy działanie.
A na końcu sprawdźmy, czy zadziałało.
Jeżeli małpkowe w Siemianowicach zostanie przeznaczone na program, konkurs czy inną formę wsparcia, mieszkańcy powinni móc dowiedzieć się nie tylko, ile pieniędzy wydano.
Powinni również wiedzieć:
co konkretnie za te pieniądze zrobiono i jaki był tego efekt.
Bo przejrzystość budżetu nie kończy się na tabelce pokazującej, że 100 tys. zł przeszło z jednej rubryki do drugiej.
Najważniejsze jest to, czy dzięki tym środkom komuś faktycznie udało się pomóc.
A jakie problemy związane z alkoholem i jego społecznymi konsekwencjami Waszym zdaniem wymagają dziś największej uwagi w Siemianowicach?
Źródła: transmisja i transkrypcja 35. sesji Rady Miasta Siemianowic Śląskich z 24 września 2026 r., zmiany budżetu miasta na 2026 rok, ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, Ministerstwo Finansów.
