22 października 1919 roku urodził się Stanisław Dykta, harcmistrz przez dziesięciolecia związany z Michałkowicami i wychowaniem kolejnych pokoleń miejscowej młodzieży. Dzisiaj jego nazwisko możemy spotkać podczas spaceru po Parku Górnik. Od 2014 roku park nosi właśnie jego imię. Za tą nazwą kryje się jednak historia człowieka, który niemal całe dorosłe życie poświęcił harcerstwu.
W 2026 roku przypada 107. rocznica urodzin Stanisława Dykty.

Dla młodszych mieszkańców jego nazwisko może być przede wszystkim nazwą patrona michałkowickiego parku.
Dla wielu dawnych harcerzy pozostaje jednak nazwiskiem ich drużynowego, komendanta i wychowawcy.
Człowieka, z którym jeździli na obozy, uczestniczyli w zbiórkach, śpiewali przy ognisku i od którego uczyli się zasad harcerskiego życia.
- Stanisław Dykta urodził się 22 października 1919 roku
- Wojna przerwała harcerską codzienność
- Po wojnie trzeba było wszystko budować od nowa
- Obozy, wycieczki i dziesiątki lat pracy z młodzieżą
- „Harcerstwo było jego pasją”
- Wychowawca wielu pokoleń
- Stanisław Dykta zmarł w 1995 roku
- Park Górnik im. Stanisława Dykty
- Michałkowickie harcerstwo ma prawie sto lat historii
- Dlaczego warto wracać do takich postaci?
- Najczęściej zadawane pytania
- Głos od Admina
- Pomóż tworzyć Kroniki Siemianowic
Stanisław Dykta urodził się 22 października 1919 roku
Według biogramu opublikowanego w wydawnictwie Harcerskiego Instruktorskiego Kręgu Seniora „Czarne Diamenty”, Stanisław Dykta urodził się 22 października 1919 roku.
Z harcerstwem związał się jako nastolatek.
W 1934 roku wstąpił do michałkowickiej drużyny im. Adama Mickiewicza.
Nie była to przypadkowa organizacja działająca gdzieś na marginesie miejscowego życia.
Harcerstwo miało już wtedy w Michałkowicach własną historię.
Pierwsza Męska Drużyna Harcerzy powstała tutaj 13 marca 1927 roku. Jej patronem został Adam Mickiewicz. Wśród ludzi tworzących środowisko znajdowali się między innymi Jan Anders, Wilhelm Harazin, Paweł Płaczek, Teodor Okoń i Józef Skrzek.
W takie środowisko wszedł młody Stanisław Dykta.
Według zachowanego biogramu już jako 19-latek był komendantem swojego pierwszego obozu harcerskiego.
To pokazuje, jak szybko harcerstwo przestało być dla niego wyłącznie młodzieńczą przygodą.
Z czasem stało się zajęciem, któremu poświęcił większość życia.
📸 Pomóż rozbudować tę galerię!
Na razie prezentujemy tylko kilka archiwalnych fotografii. Masz w swoich zbiorach zdjęcia związane z historią harcerstwa w Michałkowicach? Prześlij je do naszej redakcji i pomóż nam wspólnie rozwijać Kroniki Siemianowic oraz ocalać lokalną historię od zapomnienia.
Wojna przerwała harcerską codzienność
Wybuch II wojny światowej brutalnie przerwał rozwój michałkowickiego harcerstwa.
We wspomnieniach dotyczących tamtego środowiska pojawia się obraz ostatnich przedwojennych zbiórek i świadomości, że nadchodzą zupełnie inne czasy.
Po wybuchu wojny Stanisław Dykta wraz z innymi michałkowickimi harcerzami zgłosił się ochotniczo do 11. Pułku Piechoty w Tarnowskich Górach i uczestniczył w kampanii wrześniowej.
To właśnie 11. Pułk Piechoty wskazuje relacja harcmistrz Róży Dykty, opublikowana w 2012 roku przy okazji 85-lecia harcerstwa w Michałkowicach.
W starszym krótkim biogramie pojawia się zapis o „II Pułku Piechoty”. W świetle bardziej szczegółowej relacji dotyczącej historii michałkowickiej drużyny za lepiej udokumentowaną należy uznać informację o 11. Pułku Piechoty.
Według zachowanego biogramu Stanisław Dykta działał później również w konspiracji.
Wojna bardzo mocno dotknęła całe michałkowickie środowisko harcerskie.
W czasie niemieckiej okupacji zginęło kilku jego członków. Wśród ofiar znalazł się między innymi harcmistrz Józef Skrzek, którego imię po wojnie przyjęła miejscowa drużyna.
Po wojnie trzeba było wszystko budować od nowa
Harcerstwo w Michałkowicach zaczęło odradzać się po zakończeniu wojny.
I właśnie wtedy rozpoczął się okres, z którym nazwisko Stanisława Dykty jest najmocniej związane.
Harcmistrz Róża Dykta wspominała, że od 1946 roku do końca 1994 roku Stanisław Dykta był najpierw drużynowym, a następnie komendantem szczepu w Michałkowicach.
To niemal pół wieku nieprzerwanej działalności wychowawczej.
Nie chodziło przy tym o niewielką grupę.
Michałkowicki szczep zrzeszał około 120 harcerek, harcerzy i zuchów.
Od 1961 roku w jego skład wchodziły:
Męska Drużyna im. hm. Józefa Skrzeka,
Żeńska Drużyna im. Emilii Plater,
Żeńska Drużyna im. Marii Curie-Skłodowskiej.
W 1961 roku Stanisław Dykta został komendantem II Szczepu Harcerskiego im. hm. Józefa Skrzeka.
Funkcję tę pełnił przez kolejne dziesięciolecia.
Obozy, wycieczki i dziesiątki lat pracy z młodzieżą
Harcerstwo nie kończyło się na zbiókach w harcówce.
Jednym z najważniejszych elementów działalności Stanisława Dykty były obozy i wyjazdy.
Wspólnie z grupą instruktorów, często własnych wychowanków, organizował coroczne obozy michałkowickiego szczepu w różnych częściach Polski.
W zachowanych wspomnieniach pojawiają się między innymi:
Polanica-Zdrój, Krościenko nad Dunajcem, Karpacz, Soblówka, Mikoszewo koło Gdańska czy Poronin.
Krótki biogram Stanisława Dykty mówi o około 60 stałych i wędrownych obozach oraz zimowiskach.
Inne lokalne materiały również wskazują na około 60 obozów i zgrupowań zorganizowanych dla młodzieży.
Ale sama liczba nie oddaje najważniejszego.
Każdy taki wyjazd oznaczał kolejną grupę młodych ludzi spędzających razem dni lub tygodnie, uczących się samodzielności, odpowiedzialności, współpracy i funkcjonowania w grupie.
W przypadku Stanisława Dykty takich roczników były dziesiątki.
„Harcerstwo było jego pasją”
W 2012 roku, przy okazji 85-lecia harcerstwa w Michałkowicach, harcmistrz Róża Dykta opublikowała w „Nowych Siemianowicach” wspomnienie zatytułowane „Harcerstwo było jego pasją”.
To jeden z ciekawszych zachowanych opisów jego działalności.
Autorka podkreślała nie tylko rolę Stanisława Dykty jako organizatora.
Wspominała również jego autorytet wśród wychowanków, konsekwencję w przekazywaniu wartości wynikających z Prawa Harcerskiego i ogromną część życia poświęconą pracy z młodzieżą.
Według tej relacji przez prawie 60 lat poświęcał swój wolny czas harcerzom.
Organizował także wycieczki oraz wydarzenia kulturalne skierowane nie tylko do środowiska harcerskiego, ale również do mieszkańców Michałkowic.
Harcerstwo było więc dla niego czymś więcej niż dodatkową działalnością społeczną.
Stało się jednym z głównych elementów jego życia.
Wychowawca wielu pokoleń
Określenie „wychowawca wielu pokoleń” w przypadku Stanisława Dykty nie jest wyłącznie rocznicową formułą.
Jeżeli przyjmiemy okres od 1946 do końca 1994 roku, mówimy o niemal pięciu dekadach bezpośredniej działalności w michałkowickim harcerstwie.
W tym czasie dzieci stawały się harcerzami.
Harcerze dorastali.
Część z nich sama zostawała instruktorami.
A później do drużyn trafiały kolejne roczniki mieszkańców.
Dlatego pamięć o Stanisławie Dykcie przetrwała nie tylko w dokumentach czy oficjalnych biogramach.
Przede wszystkim przetrwała wśród ludzi.
Jeszcze wiele lat po zakończeniu jego działalności byli harcerze podczas spotkań kolejnych pokoleń wspominali wspólne obozy, zbiórki i wydarzenia.
Dla historii lokalnej właśnie takie wspomnienia bywają szczególnie cenne.
Dokument powie nam, kiedy odbył się obóz.
Ale dopiero uczestnik może opowiedzieć, jak wyglądało życie w namiocie, wieczorne ognisko, pierwsza warta czy rozmowa z komendantem.
Stanisław Dykta zmarł w 1995 roku
Harcmistrz Stanisław Dykta zmarł 14 sierpnia 1995 roku.
Miał 75 lat.
Jego śmierć nie zakończyła jednak obecności tej postaci w pamięci michałkowickiego środowiska harcerskiego.
W kolejnych latach organizowano spotkania dawnych harcerzy, podczas których przypominano ludzi tworzących miejscowe harcerstwo.
Nazwisko Stanisława Dykty pojawia się obok takich postaci jak Józef Skrzek, Jan Anders, Teodor Okoń czy Walerian Kamiński.
To nazwiska tworzące znaczną część historii harcerstwa w tej części miasta.
Park Górnik im. Stanisława Dykty
Najbardziej widocznym dzisiaj śladem pamięci o Stanisławie Dykcie jest Park Górnik w Michałkowicach.
W maju 2014 roku park otrzymał imię harcmistrza Stanisława Dykty.
To symboliczne miejsce.
Park przez dziesięciolecia był i nadal pozostaje przestrzenią wypoczynku, spotkań i rekreacji mieszkańców Michałkowic.
Dzisiaj osoba spacerująca jego alejkami może natknąć się na informację o patronie.
I właśnie tutaj pojawia się pytanie:
ilu mieszkańców wie, kim właściwie był Stanisław Dykta?
Nazwa może być codziennie mijana tak długo, aż staje się czymś oczywistym.
A przecież za nią znajduje się konkretna biografia.
Michałkowickie harcerstwo ma prawie sto lat historii
Historia samego Stanisława Dykty jest również częścią znacznie większej opowieści.
Pierwsza michałkowicka drużyna powstała w 1927 roku.
Harcerstwo przetrwało okres przedwojenny, dramat II wojny światowej, powojenne przemiany i trudny dla ZHP okres początku lat 50.
W 1961 roku z połączenia miejscowych drużyn powstał szczep.
Stanisław Dykta należał do ludzi, którzy zapewnili temu środowisku ciągłość pomiędzy kolejnymi epokami.
W 1987 roku, przy okazji 60-lecia michałkowickiego harcerstwa, lokalna prasa pisała o szczepie jako o jednym z najlepszych w ówczesnym województwie katowickim.
Wtedy jego komendantem nadal był Stanisław Dykta.
Dlaczego warto wracać do takich postaci?
Historia miasta nie składa się wyłącznie z wielkich zakładów przemysłowych, kopalń, pałaców, kościołów czy decyzji politycznych.
Tworzą ją również ludzie działający przez dziesięciolecia w szkołach, klubach sportowych, organizacjach społecznych, parafiach i drużynach harcerskich.
Nie zawsze trafiają do podręczników.
Czasami pozostaje po nich kilka fotografii, kronika, nazwisko patrona parku i przede wszystkim pamięć wychowanków.
Stanisław Dykta jest właśnie jednym z takich ludzi.
Nie zbudował wielkiego zakładu.
Nie pełnił najważniejszego stanowiska w mieście.
Przez dziesięciolecia robił coś znacznie mniej widowiskowego.
Wychowywał kolejne pokolenia młodych ludzi.
I właśnie dlatego jego nazwisko pozostało w Michałkowicach.
Najczęściej zadawane pytania
Kim był Stanisław Dykta?
Stanisław Dykta był harcmistrzem i wieloletnim działaczem michałkowickiego harcerstwa. Urodził się 22 października 1919 roku, a zmarł 14 sierpnia 1995 roku.
Kiedy Stanisław Dykta rozpoczął działalność harcerską?
Według zachowanego biogramu w 1934 roku wstąpił do drużyny im. Adama Mickiewicza w Michałkowicach.
Czy Stanisław Dykta walczył podczas II wojny światowej?
Po wybuchu wojny wraz z innymi michałkowickimi harcerzami zgłosił się ochotniczo do 11. Pułku Piechoty w Tarnowskich Górach i uczestniczył w kampanii wrześniowej.
Jak długo kierował michałkowickimi harcerzami?
Według wspomnienia harcmistrz Róży Dykty od 1946 do końca 1994 roku był najpierw drużynowym, a następnie komendantem szczepu w Michałkowicach.
Ile obozów organizował?
W lokalnych materiałach biograficznych pojawia się liczba około 60 obozów, zimowisk i zgrupowań harcerskich.
Dlaczego Park Górnik nosi jego imię?
Stanisław Dykta przez dziesięciolecia był związany z wychowaniem michałkowickiej młodzieży i miejscowym harcerstwem. W 2014 roku jego imię nadano Parkowi Górnik w Michałkowicach.
Głos od Admina
Przy takich historiach najbardziej interesuje mnie coś, czego często nie znajdziemy już w żadnej książce.
Pamięć mieszkańców.
Datę urodzenia możemy sprawdzić.
Możemy ustalić, kiedy powstał szczep, ile było drużyn i gdzie odbywały się obozy.
Ale nie odtworzymy z dokumentów tego, jakim człowiekiem Stanisław Dykta był podczas zwykłej zbiórki.
Jak rozmawiał z młodzieżą.
Czy był surowym komendantem.
Z czego żartował.
Jak wyglądały prowadzone przez niego obozy.
Jakie historie opowiadano przy ognisku.
A przecież w Siemianowicach nadal żyją ludzie, którzy to wszystko pamiętają.
Dlatego ten artykuł traktuję nie tylko jako przypomnienie 107. rocznicy urodzin Stanisława Dykty.
To również zaproszenie do wspólnego uzupełniania lokalnej historii.
Jeżeli byliście członkami michałkowickiego szczepu, znaliście druha Dyktę, jeździliście z nim na obozy albo macie w rodzinnych albumach fotografie związane z tamtym środowiskiem, podzielcie się wspomnieniami.
Nie wszystkie muszą być wielkimi opowieściami.
Czasem jedno zdjęcie, nazwa miejsca, nazwisko kolegi z zastępu albo historia z obozowego ogniska mówi o dawnych Siemianowicach więcej niż kilka stron oficjalnej kroniki.
Takie wspomnienia warto zachować, zanim odejdą razem z ludźmi, którzy je pamiętają.
Źródła: „20 lat Harcerskiego Instruktorskiego Kręgu Seniora Czarne Diamenty”; hm. Róża Dykta, „Harcerstwo było jego pasją”, „Nowe Siemianowice”, nr 8/2012; materiały dotyczące historii michałkowickiego harcerstwa i patrona Parku Górnik.
Pomóż tworzyć Kroniki Siemianowic
Historia miasta nie znajduje się tylko w archiwach. Często leży również w rodzinnych albumach, starych dokumentach i we wspomnieniach mieszkańców.
Jeśli masz stare fotografie Siemianowic Śląskich, pocztówki, dokumenty albo informacje, które mogą uzupełnić tę historię, podziel się nimi z nami. Szczególnie cenne są materiały, których nie ma jeszcze w zbiorach publicznych.
Masz dodatkowe informacje lub pamiętasz to miejsce?
Dołącz do dyskusji w dziale Kroniki Siemianowic
Każdy materiał przed publikacją staramy się możliwie dokładnie opisać i zweryfikować. Jeśli zauważysz błąd lub posiadasz informacje, które pozwolą uzupełnić Kronikę, daj nam znać.
Kroniki Siemianowic – wspólnie zachowujemy pamięć o mieście.


