Fabryki Fitznerów miały wspólne rodzinne korzenie, ale z czasem rozwinęły się jako dwa odrębne przedsiębiorstwa. W 1868 roku powstała Fabryka Nitów, a rok później Fabryka Kotłów Parowych. W 1874 roku Wilhelm przekazał pierwszy z zakładów młodszemu bratu, Richardowi. Od tego momentu historię każdego z nich trzeba śledzić osobno.
W pierwszej części cyklu punktem wyjścia była kuźnia Johanna Wilhelma Fitznera, mistrza kowalskiego związanego z Hutą Laura. Teraz w rodzinnej opowieści pojawiają się jego synowie. To ich działalność pozwala zrozumieć, dlaczego pod nazwiskiem Fitzner kryją się różne siemianowickie zakłady.
Jak powstały fabryki Fitznerów?
Najpierw była Fabryka Nitów. Kalendarium Muzeum Miejskiego w Siemianowicach Śląskich datuje jej założenie na 1868 rok i wskazuje lokalizację na terenie Kolonii Hugo, przy dzisiejszym zbiegu ulic Matejki i Fabrycznej.
Z tym miejscem wiąże się początek przedsiębiorstwa, którego późniejsze nazwy wielu mieszkańców zna już z własnego życia lub rodzinnych wspomnień. Do tradycji sięgającej 1868 roku odwołuje się również dzisiejsza Fabryka Elementów Złącznych.
Drugi zakład, Fabryka Kotłów Parowych, powstał w 1869 roku. Tę datę także podaje muzealne kalendarium. Ważne dopowiedzenie przynosi jednak biogram Wilhelma Fitznera autorstwa Alfonsa Perlicka w „Neue Deutsche Biographie”: fabryka była rozwinięciem wcześniejszego warsztatu kotlarskiego ojca. Młodszy Wilhelm rozbudował działalność na własnym gruncie, łącząc ją z zakładem spawania blach.
Fabryki Fitznerów nie powstały więc bez wcześniejszego zaplecza. Stało za nimi rodzinne rzemiosło, a w przypadku zakładu kotlarskiego można wskazać bezpośredni związek między warsztatem ojca a przedsiębiorstwem rozwijanym przez syna.
Rok 1874: Wilhelm i Richard dzielą działalność
W tej historii łatwo pomylić pokolenia. Johann Wilhelm był ojcem, natomiast Wilhelm i Richard jego synami. Kiedy mowa o braciach prowadzących fabryki, chodzi właśnie o tę drugą generację.
Według biogramu Richarda opublikowanego przez Muzeum Miejskie w 1874 roku Wilhelm podzielił się z bratem rodzinnym majątkiem, przekazując mu Fabrykę Nitów. Działalność kotlarska pozostała związana z Wilhelmem.
Podział nastąpił zatem kilka lat po powstaniu obu zakładów. To istotne rozróżnienie: data założenia fabryki i moment przejęcia jej przez Richarda oznaczają dwa różne wydarzenia.
Muzealny biogram nie wyjaśnia szczegółowych warunków tej decyzji ani powodów wyboru poszczególnych przedsiębiorstw. Nie ma więc podstaw, by dopisywać do niej rodzinny konflikt czy przypisywać braciom osobiste motywacje.
Fabryki Fitznerów rozwijają własne specjalizacje
Richard rozszerzył produkcję przejętego zakładu o śruby i nakrętki. Zmiana znalazła odzwierciedlenie w nazwie „R. Fitzner”, uzupełnionej niemieckim określeniem fabryki śrub i nitów. Przedsiębiorstwo, które zaczynało jako Fabryka Nitów, poszerzało swój asortyment.
Wilhelm rozwijał natomiast fabrykę kotłów. Z rodzinnym nazwiskiem wiązały się odtąd dwa kierunki produkcji: elementy złączne oraz kotlarstwo i konstrukcje z blachy.
Patrząc na fabryki Fitznerów, warto zachować to rozróżnienie. Ułatwia ono czytanie dawnych dokumentów, podpisów pod fotografiami czy wspomnień pracowników. Samo nazwisko właściciela nie wystarcza jeszcze, żeby ustalić, o którym przedsiębiorstwie jest mowa.
W trzeciej części cyklu przyjdzie pora na Wilhelma i Fabrykę Kotłów Parowych: jej rozwój, wyroby i znaczenie wykraczające poza naszą miejscowość.
A jak nazywano te zakłady w waszych rodzinach? Zachowało się określenie „u Fitznera”, późniejsze nazwy fabryk, a może inne, używane tylko przez pracowników i ich bliskich?
Źródła
- Muzeum Miejskie w Siemianowicach Śląskich, „Kalendarium Historii Siemianowic Śląskich 2023”: daty powstania zakładów i lokalizacja Fabryki Nitów.
- Muzeum Miejskie w Siemianowicach Śląskich, „Richard Fitzner”: podział majątku w 1874 roku, rozszerzenie produkcji i nazwa przedsiębiorstwa.
- Alfons Perlick, „Fitzner, Wilhelm”, „Neue Deutsche Biographie”, tom 5, 1961, s. 218–219: rozwój warsztatu kotlarskiego w fabrykę w 1869 roku.
- Fabryka Elementów Złącznych S.A.: odwołanie do przemysłowej tradycji sięgającej 1868 roku.
Pomóż tworzyć Kroniki Siemianowic
Historia miasta nie znajduje się tylko w archiwach. Często leży również w rodzinnych albumach, starych dokumentach i we wspomnieniach mieszkańców.
Jeśli masz stare fotografie Siemianowic Śląskich, pocztówki, dokumenty albo informacje, które mogą uzupełnić tę historię, podziel się nimi z nami. Szczególnie cenne są materiały, których nie ma jeszcze w zbiorach publicznych.
Masz dodatkowe informacje lub pamiętasz to miejsce?
Dołącz do dyskusji w dziale Kroniki Siemianowic
Każdy materiał przed publikacją staramy się możliwie dokładnie opisać i zweryfikować. Jeśli zauważysz błąd lub posiadasz informacje, które pozwolą uzupełnić Kronikę, daj nam znać.
Kroniki Siemianowic – wspólnie zachowujemy pamięć o mieście.


