Bracia Fitznerowie rozwijali dwa przedsiębiorstwa, ale ich działalności nie da się rozdzielić prostą kreską. Wilhelm zajmował się kotłami i konstrukcjami z blachy, Richard śrubami i nitami. Łączyły ich jednak nie tylko rodzinne pochodzenie: fabryki korzystały ze swoich wyrobów, a syn Wilhelma został dyrektorem zakładu stryja.
Po dwóch odcinkach poświęconych poszczególnym fabrykom pora spojrzeć na samych przedsiębiorców. Co różniło ich drogi, a co sprawiało, że mimo podziału majątku nadal jest to opowieść o jednej rodzinie?
Przeczytaj również poprzednie części z serii „Dzieje Fitznerów”
- Dzieje Fitznerów #1. Wszystko zaczęło się od kuźni
- Dzieje Fitznerów #2. Jedna rodzina, dwie fabryki
- Dzieje Fitznerów #3. Fabryka Kotłów Parowych Fitznera
- Dzieje Fitznerów #4. Fabryka Nitów Fitznera
Bracia Fitznerowie: starszy Wilhelm i młodszy Richard
Wilhelm urodził się w 1833 roku w Gliwicach, Richard w 1850 roku w Laurahütte. Należeli do tego samego pokolenia rodziny, ale dzieliła ich znaczna różnica wieku. Ich ojcem był Johann Wilhelm, mistrz kowalski, od którego zaczęła się ta przemysłowa historia.
O przygotowaniu zawodowym starszego brata wiadomo więcej z biogramu Alfonsa Perlicka w „Neue Deutsche Biographie”. Wilhelm odbył trzyletnią praktykę w zakładach Borsiga w Berlinie i Ruffera we Wrocławiu. Do rozwoju rodzinnego przedsiębiorstwa wnosił więc również doświadczenie zdobyte poza Laurahütte.
W 1874 roku przekazał Richardowi Fabrykę Nitów. Tak podział rodzinnego majątku opisuje Muzeum Miejskie w biogramie młodszego brata. Od tego miejsca ich działalność przemysłowa miała dwa główne kierunki.
| Wilhelm | Richard | |
|---|---|---|
| Lata życia | 1833–1905 | 1850–1895 |
| Główny zakład | Fabryka Kotłów Parowych | Fabryka Śrub i Nitów |
| Kierunek rozwoju | Kotlarstwo, spawanie i konstrukcje z blachy | Poszerzanie oferty elementów złącznych |
| Przykład rozszerzenia działalności | Przedsięwzięcie z Konradem Gamperem w Sosnowcu | Wyroby dla kolei, przemysłu okrętowego i łączności |
Zestawienie opiera się na biogramach Perlicka i Muzeum Miejskiego. Pokazuje zakres działalności, nie porównanie wielkości majątków ani zysków przedsiębiorstw.
Dwie specjalizacje, powiązane przedsiębiorstwa
Wilhelm rozwijał zakład wymagający obróbki i łączenia blach oraz wykonywania kotłów, rur i zbiorników. Z jego działalnością wiązały się inwestycje w nowe technologie i udział w przedsięwzięciu poza miejscową fabryką. Richard rozbudowywał ofertę śrub, nitów i innych elementów potrzebnych kolejnym branżom.
Bracia Fitznerowie działali zatem w różnych specjalizacjach. Nie oznaczało to jednak zerwania powiązań między zakładami. Małgorzata Derus w „Siemianowickim Roczniku Muzealnym” nr 4 wskazuje, że kotły Wilhelma pracowały także w Fabryce Śrub i Nitów Richarda. Jeden rodzinny zakład był więc odbiorcą wyposażenia wytwarzanego przez drugi.
Jeszcze wyraźniej widać tę więź w osobie Maxa, syna Wilhelma. Został on dyrektorem fabryki związanej z Richardem. Następne pokolenie nie było zatem przypisane wyłącznie do przedsiębiorstwa ojca. Szczegółom działalności Maxa będzie poświęcona dziewiąta część cyklu.
Sam podział majątku nie daje podstaw do opowieści o rywalizacji lub konflikcie. Wykorzystane opracowania dokumentują różne kierunki działalności i rodzinne powiązania, ale nie pozwalają odtworzyć prywatnych relacji braci.
Bracia Fitznerowie poza bramami fabryk
Różnice pojawiły się także w ich roli w miejscowości. Richard pełnił honorowo funkcję pierwszego naczelnika samodzielnej gminy Laurahütte w latach 1890–1895. Oprócz prowadzenia przedsiębiorstwa uczestniczył więc bezpośrednio w zarządzaniu gminą.
Jednocześnie obaj angażowali się w przedsięwzięcia społeczne. Muzealne opracowania wskazują między innymi na wspólną fundację dzwonów dla budowanego kościoła ewangelickiego. Ten wątek rozwinie się w części poświęconej ich działalności na rzecz mieszkańców.
Bracia Fitznerowie pozostawili po sobie różne przedsiębiorstwa i różne biografie. Wspólna pozostaje historia rodziny, której wpływ na Laurahüttę obejmował produkcję, związki między zakładami i udział w życiu miejscowości. Dopiero zestawienie obu braci pozwala zobaczyć tę skalę bez sprowadzania wszystkiego do jednego „Fitznera”.
W szóstej części zajrzymy do Willi Fitznera: domu Wilhelma, który zmieniał się wraz z rozwojem rodziny i jej pozycji.
Z którym z braci kojarzyliście wcześniej nazwisko Fitzner? A może w rodzinnych opowieściach zachowało się rozróżnienie między zakładem Wilhelma a fabryką Richarda?
Źródła
- Alfons Perlick, „Fitzner, Wilhelm”, „Neue Deutsche Biographie”, tom 5, 1961, s. 218–219: daty życia, praktyka zawodowa i przemysłowa działalność Wilhelma.
- Muzeum Miejskie w Siemianowicach Śląskich, „Richard Fitzner”: daty życia Richarda, podział majątku, profil fabryki, rola Maxa i funkcja naczelnika gminy.
- Małgorzata Derus, „Prace Josepha Langera dla rodziny Fitznerów w Siemianowicach Śląskich”, „Siemianowicki Rocznik Muzealny” nr 4, 2005, s. 74–81: powiązania zakładów i wspólne przedsięwzięcia braci.
Pomóż tworzyć Kroniki Siemianowic
Historia miasta nie znajduje się tylko w archiwach. Często leży również w rodzinnych albumach, starych dokumentach i we wspomnieniach mieszkańców.
Jeśli masz stare fotografie Siemianowic Śląskich, pocztówki, dokumenty albo informacje, które mogą uzupełnić tę historię, podziel się nimi z nami. Szczególnie cenne są materiały, których nie ma jeszcze w zbiorach publicznych.
Masz dodatkowe informacje lub pamiętasz to miejsce?
Dołącz do dyskusji w dziale Kroniki Siemianowic
Każdy materiał przed publikacją staramy się możliwie dokładnie opisać i zweryfikować. Jeśli zauważysz błąd lub posiadasz informacje, które pozwolą uzupełnić Kronikę, daj nam znać.
Kroniki Siemianowic – wspólnie zachowujemy pamięć o mieście.


