Willa Fitznera przy dzisiejszej ulicy Fitznerów 3 zaczynała jako znacznie skromniejszy dom Wilhelma i jego rodziny. Zbudowana w 1859 roku, po rozbudowie w 1883 zyskała dodatkową kondygnację i pomieszczenia reprezentacyjne. Później przyszły pożar, odbudowa, podział na mieszkania i wreszcie renowacja, po której rezydencja otrzymała funkcję kulturalną.

Po pięciu częściach poświęconych początkom rodu, fabrykom i obu braciom pora przejść od zakładów przemysłowych do rodzinnego domu. Historia tego budynku pokazuje, jak zmieniały się potrzeby Fitznerów, a następnie sposób korzystania z pozostawionej przez nich przestrzeni.
Przeczytaj również poprzednie części z serii „Dzieje Fitznerów”
- Dzieje Fitznerów #1. Wszystko zaczęło się od kuźni
- Dzieje Fitznerów #2. Jedna rodzina, dwie fabryki
- Dzieje Fitznerów #3. Fabryka Kotłów Parowych Fitznera
- Dzieje Fitznerów #4. Fabryka Nitów Fitznera
- Dzieje Fitznerów #5. Bracia Fitznerowie, dwie drogi
Willa Fitznera: początki domu z 1859 roku
Małgorzata Derus w opracowaniu „Wille Fitznerów”, opublikowanym w „Siemianowickim Roczniku Muzealnym” nr 3, łączy budowę domu z małżeństwem Wilhelma Fitznera i Emilii Koetz w 1859 roku. Posesja znajdowała się przy ówczesnej ulicy Hutniczej, w Laurahütte.
Główna część budynku była parterowa. Towarzyszył jej piętrowy aneks od strony południowej, przez co dom już wtedy miał niesymetryczną bryłę. Narodowy Instytut Dziedzictwa zaznacza, że autor pierwotnego projektu pozostaje nieznany.
Warto zatrzymać się przy tej dacie. Dom powstał dziesięć lat przed fabryką kotłów z 1869 roku, opisaną w trzeciej części cyklu. Jego początki należą więc do wcześniejszego etapu rodzinnej działalności. Dzisiejszy wygląd rezydencji jest wynikiem późniejszych przebudów.
Rok 1883: więcej miejsca dla rodziny i gości
Rodzina Wilhelma była liczna, a gospodarz prowadził ożywione życie towarzyskie. Muzealne opracowanie wskazuje te okoliczności jako tło powiększenia domu. W 1883 roku przeprowadzono dużą rozbudowę.
Nad parterową częścią pojawiło się piętro. Od północy dobudowano aneks z klatką schodową i wieżyczką widokową, a od południa część mieszczącą salę reprezentacyjną oraz oranżerię. Z sali, przez werandę, można było zejść do ogrodu ciągnącego się w kierunku fabryki kotłów.
Willa Fitznera łączyła odtąd rozbudowane zaplecze mieszkalne z przestrzenią do przyjmowania gości. Sala, oranżeria i ogród stanowiły ważną część tego założenia. Opowiadając o domu, trzeba więc wyobrazić sobie również jego dawne otoczenie i przejścia pomiędzy wnętrzem a ogrodem.
Wystrój pomieszczeń zasługuje na osobną opowieść. W tej części pozostajemy przy przemianach budynku; dekoracje i prace Josepha Langera będą tematem następnego odcinka.
Pożar, odbudowa i mieszkania w dawnej rezydencji
Kolejny przełom przyniósł 1901 rok. Według opisu NID znaczną część budynku zniszczył pożar. Odbudowa trwała około dwóch lat i wpłynęła zarówno na zewnętrzną bryłę, jak i układ oraz dekoracje wnętrz.

Późniejsze zmiany wiązały się już z innym sposobem użytkowania domu. W okresie II wojny światowej obiekt przekształcano, a dawne pomieszczenia podzielono na mieszkania. Historia opublikowana przez Siemianowickie Centrum Kultury podaje, że po wojnie budynek znalazł się pod zarządem Huty Jedność, a następnie część parteru trafiła w ręce prywatne.
Reprezentacyjne przestrzenie rodzinnego domu służyły więc kolejnym mieszkańcom w zupełnie innych warunkach. To również część historii willi, potrzebna do zrozumienia jej późniejszego stanu i zakresu renowacji.
Willa Fitznera wraca do życia kulturalnego
W 2009 roku obiekt przejęła gmina Siemianowice Śląskie. Rozpoczęły się prace renowacyjne i przygotowania do nadania mu funkcji kulturalnej. SCK wskazuje 2010 rok jako datę oddania odrestaurowanej willi do użytku.
Te daty oznaczają dwa kolejne etapy: przejęcie budynku przez miasto oraz zakończenie prac i udostępnienie go w nowej roli. Dziś działa tu jeden z obiektów Siemianowickiego Centrum Kultury, goszczący koncerty i spotkania.
Willa Fitznera zachowała nazwisko dawnych gospodarzy, choć przez lata wielokrotnie zmieniała wygląd i przeznaczenie. Przejście od rodzinnego domu do miejsca dostępnego mieszkańcom jest kolejnym rozdziałem jej historii, dopisanym ponad półtora wieku po rozpoczęciu budowy.
W części siódmej zajrzymy do wnętrz: sali reprezentacyjnej, świetlików i dekoracji związanych z Josephem Langerem.
Czy pamiętacie willę sprzed renowacji z lat 2009–2010? A może macie fotografie pokazujące dawny wygląd budynku, jego wnętrza albo otoczenie?
Źródła
- Małgorzata Derus, „Wille Fitznerów”, w opracowaniu „Rezydencje siemianowickie”, „Siemianowicki Rocznik Muzealny” nr 3, s. 43–48: budowa domu, rodzina Wilhelma i rozbudowa w 1883 roku.
- Narodowy Instytut Dziedzictwa, „Pałacyk Fitznera”, Zabytek.pl: adres, pierwotny budynek, nieustalone autorstwo projektu, pożar i odbudowa.
- Siemianowickie Centrum Kultury, „Historia” Willi Fitznera: użytkowanie budynku w XX wieku, przejęcie przez miasto w 2009 roku i oddanie do użytku po renowacji w 2010 roku.
Pomóż tworzyć Kroniki Siemianowic
Historia miasta nie znajduje się tylko w archiwach. Często leży również w rodzinnych albumach, starych dokumentach i we wspomnieniach mieszkańców.
Jeśli masz stare fotografie Siemianowic Śląskich, pocztówki, dokumenty albo informacje, które mogą uzupełnić tę historię, podziel się nimi z nami. Szczególnie cenne są materiały, których nie ma jeszcze w zbiorach publicznych.
Masz dodatkowe informacje lub pamiętasz to miejsce?
Dołącz do dyskusji w dziale Kroniki Siemianowic
Każdy materiał przed publikacją staramy się możliwie dokładnie opisać i zweryfikować. Jeśli zauważysz błąd lub posiadasz informacje, które pozwolą uzupełnić Kronikę, daj nam znać.
Kroniki Siemianowic – wspólnie zachowujemy pamięć o mieście.


