Wnętrza Willi Fitznera kryją historię zapisaną w drewnianym stropie, malowanym szkle i projektach dekoracji. W reprezentacyjnej części domu pojawiły się personifikacje dwunastu miesięcy, znaki zodiaku i kompozycje związane z Josephem Langerem. W projektach artysty rozpoznano nawet podobizny córek Wilhelma Fitznera.
W poprzedniej części była budowa i rozbudowa domu. Tym razem zaglądamy do pomieszczeń przeznaczonych do przyjmowania gości. Ich późniejsze przekształcenia sprawiły, że część dekoracji przez lata pozostawała zasłonięta. Odtwarzanie tej historii wymaga więc zestawienia tego, co zachowało się w budynku, z projektami i opisami dawnych prac.
Przeczytaj również poprzednie części z serii „Dzieje Fitznerów”
- Dzieje Fitznerów #1. Wszystko zaczęło się od kuźni
- Dzieje Fitznerów #2. Jedna rodzina, dwie fabryki
- Dzieje Fitznerów #3. Fabryka Kotłów Parowych Fitznera
- Dzieje Fitznerów #4. Fabryka Nitów Fitznera
- Dzieje Fitznerów #5. Bracia Fitznerowie, dwie drogi
- Dzieje Fitznerów #6. Willa Fitznera, dom rozbudowywany przez pokolenia
Wnętrza Willi Fitznera: sala reprezentacyjna
Podczas rozbudowy w 1883 roku dom powiększono o salę reprezentacyjną i oranżerię. Małgorzata Derus w opracowaniu „Wille Fitznerów” opisuje przejście z holu do sali, ujęte pilastrami i smukłymi kolumnami o korynckich głowicach. Pilastry to dekoracyjne elementy przypominające kolumny, związane ze ścianą.
Zachowane granitowe pilastry i kolumny wymienia również Narodowy Instytut Dziedzictwa. To część architektonicznej oprawy pomieszczeń, w których dekoracja nie ograniczała się do obrazów zawieszonych na ścianach.
Nad salą znajdował się drewniany strop kasetonowy, podzielony na ozdobne pola i pokryty ornamentami roślinnymi oraz geometrycznymi. Układ stropu tworzył ramę dla kolejnych malarskich przedstawień.
Dwa świetliki: miesiące i znaki zodiaku
Szczególnymi elementami wystroju były dwa dekorowane świetliki. Jeden, kwadratowy, zawierał duży okrąg z dwunastoma mniejszymi polami. Umieszczono w nich putta, czyli dziecięce postacie, symbolizujące kolejne miesiące roku.
W artykule o pracach Langera dla Fitznerów Derus wskazuje ich atrybuty: między innymi kwiaty, kłosy zboża i sierp. Drugi świetlik, prostokątny, ozdobiono znakami zodiaku.
Wnętrza Willi Fitznera można więc czytać także przez te drobne przedstawienia. Podział na miesiące i zodiakalne znaki tworzył dekorację, której szczegóły stają się widoczne dopiero po uważniejszym spojrzeniu w górę.
Joseph Langer i rodzinny ślad w projektach
Z wystrojem domu związany był Joseph Langer, malarz i konserwator wykształcony we Wrocławiu. Muzealne opracowania datują jego projekty dekoracji dla Fitznera na 1894 rok.
Jedna z kompozycji nosiła tytuł „Muzyka i taniec”. Inne przedstawiały dziewczęta przy koszach kwiatów i owoców. Derus, porównując projekty z fotografią rodzinną, rozpoznała w nich najmłodsze córki Wilhelma. Była to zatem dekoracja powiązana również z rodziną zamawiającego.
Ważne jest jednak rozróżnienie między projektem a kolejnymi warstwami wystroju. Opracowanie opisuje późniejsze malowidła naklejone na wcześniejsze płótna. Samo powiązanie kompozycji z Langerem nie oznacza, że każdy element zachował się od jego czasów w niezmienionej postaci.
Wnętrza Willi Fitznera odsłaniane podczas remontów
Gdy reprezentacyjne pomieszczenia dostosowano do funkcji mieszkalnych, strop i świetliki znalazły się nad późniejszym sufitem. Derus opisuje ich odsłanianie podczas prac w 2000 roku. Po usunięciu wtórnego podziału wysokość sali wynosiła według jej pomiaru 5,20 metra.
Zdjęte wówczas malowidła tworzące fryz przekazano do Muzeum Miejskiego. Ich stan opisany w roczniku dokumentuje sytuację z czasu powstania opracowania, a nie dzisiejszą kondycję zbiorów.
Osobne potwierdzenie prac przynosi wykaz realizacji konserwatorki Agnieszki Trzos na stronie ASP w Katowicach. Pod 2001 rokiem wymieniono konserwację polichromowanego drewnianego stropu oraz dwóch świetlików w willi.
Wnętrza Willi Fitznera opowiadają więc również o pracy badaczy i konserwatorów. Dzięki dokumentacji można rozdzielić pierwotne zamierzenia artysty, późniejsze przekształcenia i elementy poddane konserwacji. Każda z tych warstw należy do historii domu.
W ósmej części wyjdziemy poza rezydencję: zajmiemy się pracownikami Fitznerów i zapleczem życia wokół fabryk.
Czy podczas wizyty w willi zwróciliście uwagę na malowane świetliki? A może zachowały się u was fotografie wnętrz sprzed ich odsłonięcia albo z czasu remontu?
Źródła
- Małgorzata Derus, „Wille Fitznerów”, w opracowaniu „Rezydencje siemianowickie”, „Siemianowicki Rocznik Muzealny” nr 3, s. 43–48: sala, strop, świetliki i projekty dekoracji.
- Małgorzata Derus, „Prace Josepha Langera dla rodziny Fitznerów w Siemianowicach Śląskich”, „Siemianowicki Rocznik Muzealny” nr 4, 2005, s. 74–81: autorstwo projektów, postacie córek, odsłonięcie dekoracji i losy malowideł.
- Narodowy Instytut Dziedzictwa, „Pałacyk Fitznera”, Zabytek.pl: zachowane elementy dekoracji architektonicznej.
- Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, „Agnieszka Trzos”, wykaz realizacji: konserwacja stropu i dwóch świetlików w 2001 roku.
Pomóż tworzyć Kroniki Siemianowic
Historia miasta nie znajduje się tylko w archiwach. Często leży również w rodzinnych albumach, starych dokumentach i we wspomnieniach mieszkańców.
Jeśli masz stare fotografie Siemianowic Śląskich, pocztówki, dokumenty albo informacje, które mogą uzupełnić tę historię, podziel się nimi z nami. Szczególnie cenne są materiały, których nie ma jeszcze w zbiorach publicznych.
Masz dodatkowe informacje lub pamiętasz to miejsce?
Dołącz do dyskusji w dziale Kroniki Siemianowic
Każdy materiał przed publikacją staramy się możliwie dokładnie opisać i zweryfikować. Jeśli zauważysz błąd lub posiadasz informacje, które pozwolą uzupełnić Kronikę, daj nam znać.
Kroniki Siemianowic – wspólnie zachowujemy pamięć o mieście.




